وب سایت آموزش قوانین مالیاتی

مقایسه دادرسی مالیاتی و دادرسی در محاکم قضایی

  • نویسنده : محمدجواد عظیمی فرد

  • تاریخ انتشار : ۱۴۰۲/۱۱/۱۶

  • تاریخ بروزرسانی : ۱۴۰۲/۱۱/۱۷

  • ثبت نظر

بانک جامع بخشنامه ها

آموزش مالیات

در دنیای پیچیده قوانین مالیاتی، گاهی اختلافاتی میان مودیان و سازمان امور مالیاتی پیش می‌آید که نیازمند طی کردن مسیر دادرسی است. اما شاید این سوال مطرح شود که دادرسی مالیاتی با دادرسی در محاکم قضایی چه تفاوت‌هایی دارد؟ در این مقاله به مقایسه‌ی این دو سیستم رسیدگی به دعاوی می‌پردازیم.

 

ماهیت و هدف دادرسی مالیاتی و دادرسی در محاکم قضایی

دادرسی مالیاتی به طور خاص برای حل و فصل اختلافات مالیاتی میان مودیان و سازمان امور مالیاتی طراحی شده است. هدف این فرآیند، تفسیر صحیح قوانین و مقررات مالیاتی و تعیین تکلیف نهایی مالیاتی مودیان است. در مقابل، دادرسی در محاکم قضایی دامنه‌ی گسترده‌تری دارد و به دعاوی مختلفی غیر از مسائل مالیاتی رسیدگی می‌کند. هدف اصلی این سیستم، ایجاد عدالت و اجرای صحیح قوانین در تمامی حوزه‌های حقوقی و کیفری است.

 

ساختار و ارکان دادرسی مالیاتی

در نظام دادرسی مالیاتی، مراجع تخصصی به حل و فصل اختلافات میان مودیان و سازمان امور مالیاتی می‌پردازند. این مراجع در دو مرحله بدوی و تجدید نظر به اعتراضات مودیان نسبت به برگ‌احقاقیه‌های صادره رسیدگی می‌کنند. مهم‌ترین ارکان دادرسی مالیاتی، هیئت‌های حل اختلاف مالیاتی در دو مرحله بدوی و تجدید نظر و شورای عالی مالیاتی هستند. این مراجع تخصصی متشکل از کارشناسان حوزه‌ی مالیات بوده و به شکایات مودیان در مورد برگ‌احقاقیه‌های صادره رسیدگی می‌کنند. در مقابل، دادگاه‌های عمومی از قضات متخصص در تمامی رشته‌های حقوقی تشکیل شده و ساختار پیچیده‌تری با دادستان، وکلا و سایر اصحاب دعوی دارند. 

مراجع رسیدگی در دادرسی مالیاتی:

  • هیئت‌های حل اختلاف مالیاتی:

    • مرحله بدوی: ٖدر نظام دادرسی مالیاتی، مراجع تخصصی به حل و فصل اختلافات میان مودیان و سازمان امور مالیاتی می‌پردازند. این مراجع در دو مرحله بدوی و تجدید نظر به اعتراضات مودیان نسبت به برگ‌احقاقیه‌های صادره رسیدگی می‌کنند.
    • مرحله تجدید نظر: در صورت عدم رضایت مودی از رای هیئت بدوی، می‌تواند ظرف مهلت قانونی به هیئت تجدید نظر استان مراجعه کند. این هیئت متشکل از پنج نفر عضو اصلی و دو عضو علی‌البدل است که شامل دو نماینده از سازمان امور مالیاتی، دو نماینده از  بخش خصوصی و یک نفر نماینده از  اساتید دانشگاه یا حسابداران رسمی به انتخاب وزیر امور اقتصادی و دارایی می‌شوند.
  • شورای عالی مالیاتی: مرجع نهایی رسیدگی به اعتراضات مودیان، شورای عالی مالیاتی است. این شورا متشکل از 9 نفر عضو اصلی و 3 نفر عضو علی‌البدل است که شامل 3 نفر نماینده از قوه قضائیه، 3 نفر نماینده از مجلس شورای اسلامی و 3 نفر نماینده از  وزارت امور اقتصادی و دارایی به انتخاب وزیر می‌شوند.

 

مقایسه با ساختار دادگاه های عمومی:

در مقایسه با ساختار دادگاه‌های عمومی، دادرسی مالیاتی در مراجع تخصصی با حضور کارشناسان حوزه‌ی مالیات انجام می‌شود. این امر به تسلط و تخصص مراجع در رسیدگی به دعاوی مالیاتی و صدور آراء دقیق‌تر و مبتنی بر دانش عمیق قوانین و مقررات مالیاتی می‌انجامد. از دیگر تفاوت‌های ساختاری، می‌توان به تعداد مراجع رسیدگی اشاره کرد. در حالی که دادرسی در محاکم عمومی در مراحل مختلف (بدوی، تجدید نظر، فرجام خواهی) و با حضور قضات، دادستان، وکلا و سایر اصحاب دعوی انجام می‌شود، دادرسی مالیاتی در دو مرحله (بدوی و تجدید نظر) و در مراجع تخصصی با تشریفات و پیچیدگی‌های متفاوت برگزار می گردد . برخلاف دادگاه‌های عمومی که در بسیاری از دعاوی حضور وکیل ضروری است، در مراجع دادرسی مالیاتی حضور وکیل الزامی نیست. با این حال، مودیان می‌توانند در صورت تمایل از وکیل یا مشاور حقوقی برای دفاع از حقوق خود استفاده کنند.

آیین دادرسی و قوانین حاکم بر هر دو سیستم

آیین دادرسی و قوانین حاکم بر هر دو سیستم دادرسی مالیاتی و دادگاه‌های عمومی با یکدیگر تفاوت دارند. در مراجع دادرسی مالیاتی، قوانین و مقرراتی مانند قانون مالیات‌های مستقیم، قانون مالیات بر ارزش افزوده و آئین‌نامه اجرایی مربوط به هر قانون حاکم است. در حالی که در دادگاه‌های عمومی، قوانین آیین دادرسی مدنی و کیفری و سایر قوانین و مقررات مرتبط حاکم هستند.

 

مقایسه اصول و قواعد دادرسی

هر دو سیستم دادرسی بر اصول بنیادینی مانند اصل برائت، حق دفاع و دسترسی به عدالت منصفانه استوار هستند. با این حال، در نحوه‌ی اجرای این اصول تفاوت‌هایی وجود دارد. به عنوان مثال، بار اثبات در دادرسی مالیاتی معمولا بر عهده‌ی مودی است، در حالی که در دادگاه‌های عمومی معمولا شاکی باید دعوای خود را ثابت کند. همچنین، آیین دادرسی و قواعد شکلی در هر دو سیستم متفاوت است.

 

بخش سوم: مقایسه اصول و قواعد دادرسی

هر دو سیستم دادرسی بر اصول بنیادینی مانند اصل برائت، حق دفاع و دسترسی به عدالت منصفانه استوار هستند. با این حال، در نحوه‌ی اجرای این اصول تفاوت‌هایی وجود دارد. به عنوان مثال، بار اثبات در دادرسی مالیاتی معمولا بر عهده‌ی مودی است، در حالی که در دادگاه‌های عمومی معمولا شاکی باید دعوای خود را ثابت کند. همچنین، آیین دادرسی و قواعد شکلی در هر دو سیستم متفاوت است.

 

مزایا و معایب هر دو سیستم دادرسی

یکی از مزایای دادرسی مالیاتی، تخصصی بودن آن است که منجر به صدور آراء دقیق‌تر و مبتنی بر دانش عمیق قوانین و مقررات مالیاتی می‌شود. از طرف دیگر، نگرانی‌هایی در مورد استقلال و بی طرفی مراجع دادرسی مالیاتی وجود دارد. دادرسی در محاکم قضایی از ساختار منظم‌تری برخوردار است و امکانات بیشتری برای تجدید نظر و فرجام خواهی وجود دارد. با این حال، رسیدگی به دعاوی در این سیستم ممکن است زمان‌بر باشد.

با توجه به پیچیدگی‌های حوزه‌ی مالیات، به نظر می‌رسد وجود سیستم تخصصی دادرسی مالیاتی ضروری است. اما برای افزایش کارآمدی و عدالت در این فرآیند، اصلاحاتی در جهت تقویت استقلال و بی طرفی مراجع دادرسی و همچنین استفاده از تجربیات دادرسی عمومی در زمینه‌ی آیین دادرسی و تضمین حقوق طرفین، لازم به نظر می‌رسد. در نهایت، با توسعه‌ی فناوری اطلاعات و هوشمندسازی فرآیند دادرسی، می‌توان شاهد تسریع و تسهیل رسیدگی به دعاوی مالیاتی بود.

 

 

نظرات کاربران

تعداد نظرات : 0