بخشنامه شماره 91/29506 مورخ ۱۳۹۱/۰۲/۱۰; ابلاغ دستورالعمل حسابداری کارت اعتباری بر پایه عقد مرابحه و کارت میزان

شماره: 91/29506
تاریخ: ۱۳۹۱/۰۲/۱۰
 

موضوع: جهت اطلاع مدیران عامل محترم کلیه بانکهای دولتی به استثناء بانک قرض الحسنه مهر ایران غیر دولتی شرکت دولتی پست بانک و مؤسسه اعتباری توسعه ارسال گردد.
با سلام و احترام؛
همان گونه که مستحضرند؛ دستورالعمل اجرایی کارت اعتباری بر پایه عقد مرابحه و دستورالعمل اجرایی کارت اعتباری میزان برای کارکنان دولت و کارگران در سی و یکمین و چهل و یکمین جلسات مورخ ۱۳۹۰٫۵٫۹ و ۱۳۹۰٫۶٫۱۶ کمیسیون اعتباری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به تصویب رسید و طی بخشنامه های شماره ۹۰٫۱۴۱۷۶۳ مورخ ۱۳۹۰٫۶٫۲۰ و ۹۰٫۱۵۰۹۱ مورخ ۱۳۹۰٫۶٫۳۰ به شبکه بانکی کشور ابلاغ گردید. با عنایت به مراتب فوق و به منظور ایجاد وحدت رویه در خصوص انجام عملیات حسابداری مربوط به اعطای اعتبار تسهیلات در قالب کارتهای مبتنی بر عقد مرابحه در شبکه بانکی کشور و در راستای اعمال صحیح رویدادهای مالی مرتبط در حسابها و دفاتر مالی بانکها و مؤسسات اعتباری دستورالعمل حسابداری کارت اعتباری بر پایه عقد مرابحه» و دستورالعمل حسابداری کارت اعتباری میزان برای کارکنان دولت و کارگران در اولین جلسه مورخ ۱۳۹۱٫۱٫۱۶ کمیسیون اعتباری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب گردید که به پیوست ایفاد می گردد.
خواهشمند است دستور فرمانید؛ مراتب به قید تسریع به کلیه واحدهای ذی ربط ابلاغ و بر حسن اجرای آن نظارت گردد.

مدیریت کل مقررات مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی
اداره مطالعات و مقررات بانکی
امیرحسین امین آزاد   مرتضی ستاک

 

بسمه تعالی

«دستورالعمل حسابداری کارت اعتباری بر پایه عقد مرابحه»

عملیات حسابداری مربوط به اعطای اعتبار تسهیلات در قالب کارت اعتباری بر پایه عقد مرابحه که در این دستور العمل به اختصار کارت مرابحه نامیده میشود به شرح ذیل میباشد:
الف- ثبت های حسابداری زمان انعقاد قرارداد مرابحه و صدور کارت مرابحه:
1- پس از انعقاد قرارداد مرابحه به منظور صدور کارت مرابحه قرارداد مذکور در حساب انتظامی قراردادها به مبلغ یک ریال به شرح ذیل ثبت میگردد:
2- پس از انعقاد قرارداد صدور کارت مرابحه قرارداد مذکور در حساب انتظامی قراردادها به مبلغ یک ریال به شرح ذیل ثبت می گردد:  
3- هم زمان با صدور کارت مرابحه تعداد کارتهای صادره به شرح ذیل در حساب ها ثبت میشود:
 
  توضیح: در زمان فعال نمودن کارت مرابحه ثبت انتظامی فوق معکوس میشود. 

4- هم زمان با اعطای کارت مرابحه به مشتری تعهدات بانک بابت پرداخت وجه کالا و خدمات خریداری شده توسط مشتری به پذیرنده کارت به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
   
توضیح: در زمان شارژ مجدد کارت اعتباری ثبت حسابداری فوق عینا تکرار می گردد.

ب- ثبت های حسابداری وثایق:
5- پس از اخذ وثایق از مشتری چنان چه وثایق مزبور از نوع اموال منقول و یا غیر متقول باشد به مبلغ ترهین اگر از نوع اشیاء قیمتی باشد به ارزش کارشناسی اشیاء مزبور و در صورتی که از نوع اوراق بهادار تضمین شده باشد به مبلغ اسمی به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
6- تعداد برگهای اوراق بهادار و قطعه های اشیاء تضمینی به ازای هر برگ و یا قطعه یک ریال به شرح ذیل در حسابها ثبت میشود:
 
ج- ثبت های حسابداری مصرف اعتبار:
7- در این مرحله تعهدات بانک بابت پرداخت وجه کالا و خدمات خریداری شده توسط مشتری به پذیرنده کارت به میزان اعتبار مصرف شده طی ثبت انتظامی به شرح ذیل برگشت داده می شود:
 
توضیح: در صورت انسداد و یا ابطال کارت ثبت فوق به مبلغ اعتبار کاهش یافته عینا اعمال می گردد.

8- در زمان استفاده دارنده کارت مرابحه از کارت مزبور ما به التفاوت مبلغ فروش کالا و یا خدمت به دارنده کارت مرابحه و مبلغ تخفیف اخذ شده توسط مؤسسه اعتباری در صورت وجود) به حساب پذیرنده کارت منظور و حسابهای بدهکاران بابت کارتهای اعتباری پرداخت شده و سود دریافتی ناشی از فروش کالا یا خدمت به شرح ذیل ثبت میشود:
 
د- ثبت های حسابداری اعطا یا عدم اعطای تسهیلات در مهلت تنفس:  
9- در صورتی که مشتری در مهلت تنفس تعیین شده نسبت به پرداخت وجه صورتحساب اقدام نماید ثبت حسابداری زیر انجام میشود:
۱۰- در صورتی که مشتری در مهلت تنفس تعیین شده نسبت به پرداخت وجه صورتحساب اقدام ننماید تسهیلات اعطایی به شرح ذیل در حسابها ثبت میشود:
 
ه- ثبت های حسابداری بازپرداخت تسهیلات در زمان سررسید:
11- در صورتی که تسهیلات اعطایی مرابحه به صورت نسیه دفعی بازپرداخت گردد وصول تسهیلات در سررسید به شرح ذیل در حسابها ثبت میشود:
 
12- در صورتی که تسهیلات اعطایی مرابحه به صورت نسیه دفعی بازپرداخت گردد شناسایی درآمد در سررسید تسهیلات به شرح ذیل در حسابها ثبت میشود:
 
 13- در صورتی که تسهیلات اعطایی مرابحه به صورت نسیه اقساطی بازپرداخت گردد وصول تسهیلات در سررسید هر قسط به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
14- در صورتی که تسهیلات اعطایی مرابحه به صورت نسیه اقساطی بازپرداخت گردد، شناسایی درآمد در سررسید هر قسط به شرح ذیل در حساب ها ثبت میشود:
 
 و- ثبت حسابداری شناسایی سود تسهیلات اعطایی مرابحه نسبه دفعی و اقساطی در صورت عدم بازپرداخت در زمان سررسید:
15- چنان چه تسهیلات اعطایی مرابحه نسیه دفعی و اقساطی در سررسید مقرر بازپرداخت نگردد در سررسید تسهیلات یا هر قسط درآمد مربوط شناسایی و به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
ز- ثبت های حسابداری تعدیل حساب سود سالهای آینده تسهیلات اعطایی مرابحه نسیه دفعی و اقساطی در پایان دوره مالی:
۱۶- چنانچه زمان سررسید (تسویه) تسهیلات به گونه ای باشد که بخشی از سود آن مربوط به یک دوره (سال) (الف) و بخشی دیگر مربوط به آینده سال ب) باشد در این صورت ثبت زیر در تاریخ پایان سال "الف" و یا پایان دوره ای که تهیه صورتهای مالی مورد نظر است صورت می پذیرد:
 
۱۷- در زمان سررسید که در سال آینده سال ب) خواهد بود دو حالت محتمل است:
۱۷-۱- حالت اول در صورتی که تسهیلات در سررسید تسویه وصول شوند علاوه بر ثبت های حسابداری مربوط به بازپرداخت وصول تسهیلات نسیه دفعی و اقساطی به ترتیب به شرح ثبتهای ردیف ۱۱ و ۱۳ ثبت حسابداری زیر نیز انجام میشود:
 
   ۱۷-۲ حالت دوم تسهیلات در سررسید تسویه (وصول) نشوند ثبت حسابداری بابت شناسایی سود مربوط به سال "ب" به شرح زیر انجام میشود:
 
ح - ثبت های حسابداری شناسایی وجه التزام تأخیر تأدیه دین:
18- در صورتی که مشتری نسبت به بازپرداخت تمام یا بخشی از وجه صورتحساب در سررسید مقرر اقدام ننماید در تاریخ پایان سال یا در مقاطعی که تهیه صورتهای مالی مورد نظر است هر کدام که مقدم باشد از تاریخ سررسید مقرر یا تاریخ آخرین محاسبه وجه التزام تأخیر تأدیه دین تا تاریخ پایان سال یا مقطع تهیه صورتهای مالی وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه محاسبه و به شرح زیر در حسابها ثبت خواهد شد:
 
توضیح: مؤسسه اعتباری موظف است در صورت عدم تحقق معیارهای ذکر شده در بند "ج" بخشنامه شماره مب ٫ ۷۷۲ مورخ ۱۳۸۴٫۴٫۲۷ مبنی بر محتمل بودن جریان منافع اقتصادی مرتبط با قرارداد به درون بانک و اندازه گیری مبلغ درآمد موضوع قرارداد به شیوه های قابل اتکا شناسایی درآمد تسهیلات اعم از سود و وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه را به روش تعهدی متوقف نموده و ثبت حسابداری زیر را برای تعدیل حساب سود سالهای آینده تسهیلات در دفاتر خود اعمال نماید:
 
ط- ثبتهای حسابداری بازپرداخت مبالغ مصرف شده اعتبار پس از سررسید مقرر و قبل از انتقال به طبقات غیر جاری:
۱۹- در صورتی که مشتری نسبت به بازپرداخت تمام یا بخشی از وجه صورتحساب در سررسید مقرر اقدام ننماید چنان چه مبلغ مزبور قبل از انتقال تسهیلات به طبقات غیر جاری وصول گردد ثبت حسابداری زیر انجام می شود:
 
 ی- ثبت حسابداری بازپرداخت تسهیلات اعطایی مرابحه نسیه دفعی و اقساطی قبل از سررسید:
۲۰- در صورت وصول تسهیلات قبل از سررسید مؤسسه اعتباری موظف است بر اساس ضوابط تخفیف لازم را به مشتری اعطاء نماید ثبت حسابداری این رویداد به شرح زیر انجام میشود:
 
 ک - ثبت حسابداری زمان تسویه قراردادهای مرابحه و صدور کارت مرابحه
21- پس از تسویه کامل قرارداد صدور کارت مرابحه قراردادهای مزبور به شرح ذیل از حسابهای انتظامی برگشت می شود:
 
توضیح: در زمان ابطال کارت مرابحه بر اساس مفاد دستورالعمل اجرایی کارت اعتباری بر پایه عقد مرابحه ثبت های حسابداری فوق عینا اعمال خواهد شد.
۲۲- پس از استرداد وثایق مأخوذه حسابهای انتظامی مربوط به وثایق مأخوذه به شرح ذیل از حسابها برگشت می شود:
 
دستور العمل حسابداری کارت اعتباری بر پایه عقد مرابحه در اولین جلسه مورخ ۱۳۹۱٫۱٫۱۶ کمیسیون اعتباری به تصویب رسید. عملیات حسابداری مربوط به اعطای اعتبار تسهیلات در قالب کارت اعتباری میزان برای کارکنان دولت و کارگران که در این دستور العمل به اختصار کارت میزان نامیده میشود به شرح ذیل میباشد:
الف- ثبت های حسابداری زمان انعقاد قرارداد مرابحه و صدور کارت میزان:
1- پس از انعقاد قرارداد مرابحه به منظور صدور کارت ،میزان قرارداد مذکور در حساب انتظامی قراردادها به مبلغ یک ریال به شرح ذیل ثبت می گردد:
 
2- پس از انعقاد قرارداد صدور کارت ،میزان قرارداد مذکور در حساب انتظامی قراردادها به مبلغ یک ریال به شرح ذیل ثبت می گردد:
 
3- هم زمان با صدور کارت میزان تعداد کارتهای صادره به شرح ذیل در حسابها ثبت می شود:
 
 توضیح: در زمان فعال نمودن کارت میزان ثبت انتظامی فوق معکوس میشود. 

4- هم زمان با اعطای کارت مرابحه به مشتری تعهدات بانک بابت پرداخت وجه کالا و خدمات خریداری شده توسط مشتری به پذیرنده کارت به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
   
توضیح: در زمان شارژ مجدد کارت اعتباری ثبت حسابداری فوق عینا تکرار می گردد.

ب- ثبت های حسابداری وثایق:
5- پس از اخذ وثایق از مشتری چنان چه وثایق مزبور از نوع اموال منقول و یا غیر متقول باشد به مبلغ ترهین اگر از نوع اشیاء قیمتی باشد به ارزش کارشناسی اشیاء مزبور و در صورتی که از نوع اوراق بهادار تضمین شده باشد به مبلغ اسمی به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
6- تعداد برگهای اوراق بهادار و قطعه های اشیاء تضمینی به ازای هر برگ و یا قطعه یک ریال به شرح ذیل در حسابها ثبت میشود:
 
ج- ثبت های حسابداری مصرف اعتبار:
7- در این مرحله تعهدات بانک بابت پرداخت وجه کالا و خدمات خریداری شده توسط مشتری به پذیرنده کارت به میزان اعتبار مصرف شده طی ثبت انتظامی به شرح ذیل برگشت داده می شود:
 
توضیح: در صورت انسداد و یا ابطال کارت ثبت فوق به مبلغ اعتبار کاهش یافته عینا اعمال می گردد.

8- مبلغ مصرف شده از اعتبار به حساب پذیرنده کارت واریز و حسابهای بدهکاران بابت کارتهای اعتباری پرداخت شده و سود دریافتی ناشی از فروش کالا یا خدمت به شرح ذیل ثبت می شود:
 

د- ثبت های حسابداری اعطا یا عدم اعطای تسهیلات در مهلت تنفس:  
9- در صورتی که مشتری در مهلت تنفس تعیین شده نسبت به پرداخت وجه صورتحساب اقدام نماید ثبت حسابداری زیر انجام میشود:
 10- در صورتی که دارنده کارت میزان در مهلت تنفس تعیین شده نسبت به پرداخت وجه صورتحساب اقدام ننموده و مطابق با مفاد ماده (۱۷) دستورالعمل اجرایی کارت اعتباری میزان برای کارکنان دولت و کارگران به صورت اقساطی در مقاطع ماهانه نسبت به بازپرداخت صورتحساب اقدام نماید تسهیلات اعطایی به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شودک
 
  ه- ثبت های حسابداری بازپرداخت تسهیلات در زمان سررسید:
11- وصول تسهیلات در سررسید به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
12- شناسایی درآمد در سررسید هر قسط به شرح ذیل در حساب ها ثبت می شود:
 
و - ثبت حسابداری شناسایی سود تسهیلات اعطایی مرابحه نسیه اقساطی در صورت عدم بازپرداخت در زمان سررسید:
۱۳- چنان چه تسهیلات اعطایی مرابحه نسیه اقساطی در سررسید مقرر بازپرداخت نگردد در سررسید هر قسط درآمد مربوط شناسایی و به شرح ذیل در حساب ها ثبت میشود:
 
ز- ثبتهای حسابداری تعدیل حساب سود سالهای آینده تسهیلات اعطایی مرابحه نسیه اقساطی در پایان دوره مالی:
۱۴- چنانچه زمان سررسید تسویه) تسهیلات به گونه ای باشد که بخشی از سود آن مربوط به یک دوره سال الف) و بخشی دیگر مربوط به آینده سال ب) باشد در این صورت ثبت زیر در تاریخ پایان سال "الف" و یا پایان دوره ای که تهیه صورتهای مالی مورد نظر است صورت می پذیرد:
 
15- به میزان سود مربوط به سال "الف" ۱۵ در زمان سررسید که در سال آینده سال ب) خواهد بود دو حالت محتمل است:
۱۵-۱ حالت اول در صورتی که تسهیلات در سررسید تسویه (وصول) شوند علاوه بر ثبتهای حسابداری مربوط به بازپرداخت وصول تسهیلات نسیه اقساطی به ترتیب به شرح ثبت ردیف ۱۱ ثبت حسابداری زیر نیز انجام می شود:
 
۲ ۱۵- حالت دوم تسهیلات در سررسید تسویه وصول نشوند ثبت حسابداری بابت شناسایی سود مربوط به سال "ب" به شرح زیر انجام میشود:
 
 ح- ثبت های حسابداری شناسایی وجه التزام تأخیر تأدیه دین:
16- در صورتی که مشتری نسبت به بازپرداخت تمام یا بخشی از وجه صورتحساب در سررسید مقرر اقدام ننماید در تاریخ پایان سال یا در مقاطعی که تهیه صورتهای مالی مورد نظر است هر کدام که مقدم باشد از تاریخ سررسید مقرر یا تاریخ آخرین محاسبه وجه التزام تأخیر تأدیه دین تا تاریخ پایان سال یا مقطع تهیه صورتهای مالی وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه محاسبه و به شرح زیر در حساب ها ثبت خواهد شد:
 
توضیح: مؤسسه اعتباری موظف است در صورت عدم تحقق معیارهای ذکر شده در بند "ج" بخشنامه شماره مب/ ۷۷۲ مورخ ۱۳۸۴٫۴٫۲۷ مبنی بر محتمل بودن جریان منافع اقتصادی مرتبط با قرارداد به درون بانک و اندازه گیری مبلغ درآمد موضوع قرارداد به شیوه های قابل اتکا شناسایی درآمد تسهیلات اعم از سود و وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه را به روش تعهدی متوقف نموده و ثبت حسابداری زیر را برای تعدیل حساب سود سالهای آینده تسهیلات در دفاتر خود اعمال نماید:
 
ط- ثبتهای حسابداری بازپرداخت مبالغ مصرف شده اعتبار پس از سررسید مقرر و قبل از انتقال به طبقات غیر جاری:
۱۷ در صورتی که مشتری نسبت به بازپرداخت تمام یا بخشی از وجه صورتحساب در سررسید مقرر اقدام ننماید چنان چه مبلغ مزبور قبل از انتقال تسهیلات به طبقات غیر جاری وصول گردد ثبت حسابداری زیر انجام می شود:
 
ی - ثبت حسابداری بازپرداخت تسهیلات اعطایی مرابحه نسبه اقساطی قبل از سررسید:
18- در صورت وصول تسهیلات قبل از سررسید مؤسسه اعتباری موظف است بر اساس ضوابط تخفیف لازم را به مشتری اعطاء نماید ثبت حسابداری این رویداد به شرح زیر انجام میشود:
 
ک - ثبت حسابداری زمان تسویه قراردادهای مرابحه و صدور کارت میزان به میزان:
19-پس از تسویه کامل قراردادهای مرابحه و صدور کارت میزان قراردادهای مزبور به شرح ذیل از حسابهای انتظامی برگشت میشود:
   
توضیح: در زمان ابطال کارت میزان بر اساس مفاد دستورالعمل اجرایی کارت اعتباری میزان برای کارکنان دولت و کارگران ثبتهای حسابداری فوق عینا اعمال خواهد شد.
۲۰- پس از استرداد وثایق مأخوذه حسابهای انتظامی مربوط به وثایق مأخوذه به شرح ذیل از حسابها برگشت می شود:
 
دستورالعمل حسابداری کارت اعتباری میزان برای کارکنان دولت و کارگران در اولین جلسه مورخ ۱۳۹۱٫۱٫۱۶ کمیسیون اعتباری به تصویب رسید.